| Telebista eta heziketaren artean
Komunikabideek heziketan duten eraginagatik interesatuta eta kezkatuta dagoen
irakasle talde batek sortu zuen HEKO (Heziketa eta Komunikazioa) kolektiboa orain
dela hiru urte. Abenduaren 10 eta 11an Donostiako Magisteritza Eskolan burutu ziren
Heziketa eta Komunikabideei buruzko jardunaldietan aurkeztu zen publikoki
kolektiboa. Orain arte sei bat lagun jardun dira gaia aztertzen eta lanak egiten, baina
jende gehiagoren parte hartzea beharrezkoa ikusten dute. Horregatik, jardunaldietakoa
ez zen aurkezpen soila izan, aurrerantzean kolektibo honetan eskuhartzeko gonbidapen
bat baizik.
Gonbidapen hori egin zutenen artean daude Elena Sarasa Hernaniko Elizatxo ikastolako
irakaslea, Antton Alfaro Lezo Herri Eskolako aholkulari psikopedagogikoa, Enrique
Riaño Hernaniko Helduen Hezkuntzako irakaslea eta Joxemi Correa Gipuzkoako
Irakasle Eskolako Teknologia Berrietako irakaslea.
Gaur egungo komunikabide mota ezberdinek (irudia, zinea, telebista, irratia, prentsa,
internet...) gure gizartean eta norberaren hezkuntzan izan dezaketen garrantzia kontuan
hartuz, ikasgeletako eguneroko lanean hori aztertzea beharrezko ikusten dute hauek.
Horixe baieztatu digu Joxemi Correak: "Komunikabideen aurrean kritikotasuna eta
hausnarketarako gaitasuna izatea oinarrizkotzat jotzen ditugu, bai norberaren garapena
osatzeko, bai komunikabideen hobekuntza bultzatzeko. Komunikabideen irakaskuntzak
garrantzi handia du, baina ez zen ezer egiten horren inguruan. Horregatik hasi ginen
elkartzen".
Elkartu eta gai hau adin ezberdinetako Hezkuntza Plangintzetan era sistematiko eta
antolatu batean emeki-emeki txertatzen hastea izan da kolektiboko kideen asmoa. Lan
honetan garrantzi handia eman diote Haur Hezkuntzatik hasi eta Helduen
Hezkuntzaraino lantzeari. Horregatik bildu dira maila ezberdinetako irakasleak HEKOn.
Denak ados daude hori oso positiboa dela baieztatzerakoan. Enrique Riañok dioen
bezala "hezkuntza prozesua lotuta dago, hau da, maila bakoitza ez dago bereizirik.
Prozesua hasieratik bukaeraraino ikusi behar da eta ikuspuntu zabal batekin".
Unibertsitateko irakasle den Correa ere ados dago: "Unibertsitateko irakasleentzat, eta
bereziki helbururik garrantzitsuena bezala hezkuntza daukagunontzat (irakasle
eskolakoak, pedagogiakoak...), ezinbestekoa da hezkuntza prozesuko maila guztiekin
harremana izatea. Hori ikertu behar dugu, eta horretarako praktikan dagoen
jendearengana hurbildu behar dugu zer pentsatzen duten eta zer egiten duten ikusteko
eta denok elkarrekin zer egin dezakegun jakiteko. Guk goitik zerbait eskaintzen baldin
badiegu, ez dute ulertzen eta alferrik da. Gure ardura maila ezberdinetako irakasleekin
elkartzea eta elkarrekin ikertzea da. Hori da unibertsitatearen erantzukizuna".
Ideia hau oso garrantzitsua da eta horrela uste dute beste mailetako irakasleek ere.
Antton Alfaroren ustez "perspektibak oso desberdinak dira. Unibertsitatekoek, asko
irakurri arren, askotan eskola bat zer den ez dakite. Guk ere oso urrun ikusten dugu
unibertsitatea eta ez dakigu zer aporta dezakegun".
Honen aurrean, maila ezberdinetako irakasleen artean landu duten harreman eta elkarlan
hori izan da HEKOko kideek atera duten ondorio baikor bat. Denen artean motibazio
baten arabera eta elkarrekin garatu dute orain arteko lana.
Horrez gain, beraiek dioten bezala, talde multiprofesionala da. Hots, irakaskuntza
mundutik kanpo dagoen jendea ere hurbildu arazi nahi dute: kazetariak,
komunikabideetan lan egiten duten beste profesionalak, psikologoak, pedagogoak...
Correak dioenez, gainera, estatu mailan profesional ezberdinak biltzen dituen lehenengo
taldea da. "Kataluniatik hartu genuen ideia hori. Hango taldeekin harremanetan jarri
gara, haien esperientzia ezagutu dugu eta bide beretik abiatu gara". Euskal Herri
mailako taldetxoa sortzea proposatzen dute, nahiz eta oraingoz gehienak gipuzkoarrak
eta irakaskuntza arlokoak izan.
Asmo horren barruan sartzen da kontsumitzaileen elkarteekin, guraso eskolekin eta
abarrekin harremanetan jartzea ere. Helburua jendea elkartu, iritziak, ikuspuntuak eta
kezkak azaldu eta proposamenak egitea da, eta hori gizarteko erakunde eta sektore
ezberdinekin. "Izan ere, heziketa normalean eskolarekin lotzen dugu, eta ez da zuzena"
dio Alfarok. "Heziketa bizitza osoan zehar burutzen da eta telebistaren aurrean
gaudenean ere heziketa prozesu baten aurrean gaude. Beraz, heziketaz ezin dugu
irakasleok bakarrik hitz egin, gizarte osoa da hezitzailea. Bakoitzak bere ikuspuntutik
eta prestakuntzatik aporta dezake zerbait, guztiok baikaude heziketa prozesuan
inplikaturik".
Jende ezberdina eta lan ezberdinak
Talde multiprofesionala izanik eta komunikabideen mundua zabala dela kontuan
harturik, HEKOko kideek lan asko egin daitekeela uste dute. Momentuz telebistaren
inguruko zenbait programa eratu eta praktikan jarri dituzte, baina proiektu eta ideia
gehiago ere badituzte. Horregatik, kolektiboaren antolaketa arlo eta talde ezberdinetan
aurrera eramateko asmoa dute. Elena Sarasak dioen bezala "kide guztiok maila berean
egongo gara, baina bakoitza talde batean egoteak lana banatzea eta eraginkortasuna
areagotzea ekarriko ditu. Momentuz bost talde aurreikusi ditugu, baina gehiago ere sor
daitezke. Hori parte hartzaileen eskuetan egongo da".
Sarasak aipatu bost taldeak hauexek dira:
- Prestakuntza : telebista lantzeko irakasleak prestatu behar dira, eta hori
bideratzeko materiala, programak, ikastaroak eta abar antolatzea izango litzateke talde
honen ardura. Helduekin, haurrekin, gazteekin, gurasoekin... lan daiteke telebista, eta
horiek guztiak aintzat hartu behar dira.
- Ikerketa : ikerketak egin, materialak diseinatu eta abar egingo luke talde
honek.
- Komunikazioa : proiektuak, ideia, proposamenak... bideratu edo gizarteratzeaz
arduratuko litzateke.
- Antolaketa : talde honek antolaketa mailako lanak egingo lituzke.
- Salaketak : komukabideek legea hausten duten kasuan, salaketak egin eta
prozesua aurrera eramateaz arduratuko litzateke taldetxo hau. Kolektibo askok egiten
badute hori, agian zerbait lor liteke.
Aztergaia: telebista
Ikus-entzunezkoen arloa oso zabala da eta gaur egun komunikabide asko erabiltzen
ditugu: irratia, telebista, prentsa, zinea, internet... Guztiek daukate eragina gugan, baina
HEKO kolektiboa momentuz telebistan zentratu da. Sarasak dioenez, "telebista izan da
gure gai kuttunena eta erakargarriena. Zergatik? Irratia eta prentsarekin konparatuta
gauza gutxi egin delako. Ikus-entzunezkoen arloa ez da asko ukitu, batez ere irudien
hezkuntza. Ia-ia programaketa guztietan agertzen da telebista aztergai eta jorragai
bezala, baina praktikoki ez da ezer aurkitzen. Horregatik hasi ginen telebista aztertzen".
"Hala da, irakaskuntzan sekulako hutsunea ikusten genuen gai honetan" gaineratzen du
Correak. "Telebista gero eta garrantzitsuagoa da. Eboluzio iraunkorrean dago, gauza
berriak asmatzen dira: kate pribatuak, digitala... eta eragin izugarria du gizartean. Ez
dakit errealitatea eraikitzen duen, baina telebistaren bidez bizitzen ari garela bai, hori
bai. Afganistani buruz dakiguna, telebistaren bidez dakigu".
Telebistari buruz asko hitz egiten dela diote, baina gero eskoletan ez dela modu aktiboz
erabiltzen. Gaur egun zentro gehienetan edo guztietan daude bideoa eta ordenagailuak,
baina zein erabilpen egiten da berauekin? "Askotan bideo bat bi orduz ikusi eta horretan
bukatzen da. Telebista bideoa ikusteko soilik erabiltzen da ia-ia ezer komentatu gabe
ondoren" Sarasak dioenez. Beraz, telebista bere horretan ez da aurrerapen bat gero ez
bada egoki erabiltzen. "Ordenagailuak ere oso modernoak dira eta denok erabiltzen
ditugu. Baina zertarako?".
Horrez gain, bideoak erabiltzen direnean, normalean bideo hezitzaileak izaten dira,
eskolarako prestatutakoak: Europako ibaiak, National Geographic... "Hauek ikustea
ongi dago" dio Enrique Riañok, "baina telebistan agertzen diren programak ikustea
hobe da. Hori da haurrei eta helduoi gustatzen zaiguna eta hori da aztertu behar duguna.
Zergatik ez dugu Dragoi Bola ikusten eta horren azpian dauden jarrerak, baloreak,
pertsonaiak, koloreak, planoak eta abar aztertzen?".
Beraz, telebistaren erabilpena ikertzeko eta aztertzeko telebistako programazioa lantzea
proposatzen dute. Albistegiak, marrazki bizidunak, reality showak... Programa horiek
hartu, deskodifikatu eta jarrera kritikoa lortzen saiatzen dira.
Lan honen helburua ikus-entzunezkoetan alfabetatzea da. Komunikabideek gugan eta
gizartearengan izugarrizko eragina dutela ikusirik, jarrera aktiboa lortzea, alegia. Hots,
prozesu komunikatiboak pasiboki ez onartzea.
Telebista lantzeko programak
Hiru urte hauetan egindako lanaren ondoren, HEKOko kideek telebista lantzeko
programak osatu dituzte. Helduentzat, gurasoentzat, haurrentzat eta gazteentzat egin
dituzte, adin eta maila guztietan lan daitekeen gaia baita.
DBHko programa
Programa hau ikasturte osorako prestatua dago, ikasgai bezala kurtso osoan lantzeko.
Baina gaur egun Ikus-entzunezkoak ikasgai bezala ezarri gabe dago. LOGSEren arabera
Plastikarekin batera lantzeko gaia da, hots, Plastika eta Ikus-entzunezkoak ikasgaian.
Noski, ikasgai honen barruan eta ikus-entzunezko gaietan murgildurik, telebista, irratia,
prentsa... lan daitezke.
Lasarte-Oriako institutuan iaz Telebista jorratu zuten. Elena Sarasa ibili zen irakasleei
laguntzen eta programa koordinatzen. "Hiru hilabetez jardun ginen gai honekin, ez
ikasturte osoan eta horrek programa baldintzatzen du, noski. Dena dela, denbora
horretan hainbat gauza egin genituen: ikerketak, publizitatea, produkzio propioa...
Gazteak oso gogoko duten gaia da eta oso ondo atera zen".
Ondorio bezala denbora gehiagoren beharra eta irakasleen prestakuntzaren beharra
aipatu ditu Sarasak. Alde batetik, hiru hilabetetan gaia sakonki jorratzeko denborarik ez
duela ematen dio, eta nahi diren ondorio guztiak ez direla lortzen. "Adibidez, iragarkiak
egiten dituztenean, gauza asko kopiatu egiten dituzte eta beraien sormena asko landu
gabe gelditzen da".
Bestetik, irakasleen interesa eta prestakuntza falta kontrajartzen ditu. Irakasleen interesa
ikusirik, hauei lagunduko dien prestakuntza beharrezkoa dela uste du Sarasak.
Aparailuak erabiltzen jakiteaz gain, prestakuntza handiagoa behar da eta horren gabezia
nabaritzen dela dio.
Helduentzako programa
Telebistaren gaia Helduen Hezkuntzan lantzeko ere programa berezia prestatu dute,
Eusko Jaurlaritzak saritu zuena, hain zuzen ere. 30 orduko saio da, bi orduko 15 saiotan
banatua dagoena. Riañok argitu digunaren arabera "hasieran ebaluaketa bat eginez
hasten gara. Telebistari eta, oro har, ikus-entzunezko medioei buruzko galdeketa da".
Ondoren, hasierako saioetan telebistan zer egiten den, nola egiten den, nolakoa den...
aztertzen da. Eta hurrengo saioetan, produkzio bat egiten dute. Tartean zenbait herri
telebistetara bisitaldia burutzen dute. Eta azkenik, bukatzeko, berriz ere galdeketa bat
egiten dute, hasierakoaren eta bukaerakoaren arteko ezberdintasuna ikusteko. Saioak
oso praktikoak dira eta parte hartzea bultzatzeko pentsatuta daude.
Iaz Helduen Hezkuntzako sei zentrotan ipini zuten martxan programa hau: Donostian,
Herreran, Lasarte-Orian, Andoainen, Hernanin eta Arrasaten. Riañok dioenaren arabera,
leku batzutan saio batzuk gehiago landu dira, eta beste leku batzutan beste saio batzuk.
Baina guztietan oso ongi atera zela azpimarratu du. "Oso gai erakargarria da eta
lantzeko ongi prestaturik dago. Gainera, heldu asko alfabetatu gabeak direla kontuan
izanik, telebistaren aurrean kaltetuenak izan daitezke prestakuntza maila bajuagoa
dutelako. Nik uste dut hori garrantzitsua dela eta egia esan, oso pozik gelditu ginen
emaitzarekin".
Gurasoentzako programa
Hasieran gurasoentzat bereziki prestaturiko programarik HEKOko kideek. Baina
eskaera etorri zaie, eta horri erantzun die. "Trintxerpeko Karmengo Ama ikastetxetik
deitu ziguten gai hori lantzeko prest al geunden galdetuz. Badakigu gurasoak oso
kezkatuta daudela gai honekin, baiezkoa esan genien urtarrilean hasiko gara" dio Antton
Alfarok. "Helduentzat prestaturiko programa moldatzen ari gara telebistaren gaia
gurasoekin lantzeko. 13 ama bilduko dira asteartero eta ama edo guraso bezala joango
dira. Hau da, telebista ikusle bezala ezezik, seme-alabengan telebista duen eraginaz
kezkatuta daude".
Gurasoekin erabiliko den metodologia ikasle eta helduekin erabili izan dutenaren
berdina izango da. Hots, ez dira ohiko klase magistralak izango, praktikoak eta norabide
anitzekoak baizik. Guztien parte hartzea bultzatuz, iritzi guztiak aintzat hartuz eta
adostasunera iritsiz lantzen da gaia. "Telebista programak ikusi, horren inguruko
eztabaidak bultzatu eta ondorioak ateratzen dira".
Guztiek argi dute programa hauetan irakasleak bitartekari izan behar duela.
Irakasleen prestakuntza
Bitartekari lan hau burutzeak irakaslea ikasleen gainetik ez jartzea suposatzen du, hots,
ez du bere esanahia inposatu behar, denen iritziak entzun eta denen artean komentatu
baizik.
Dena dela, klaseak aurrera eramateko prestakuntza bat behar da, irakaslea baita, azken
finean, klasearen gidari (nahiz eta ikasleen araberako erritmoa eraman). HEKOko
kideek prestakuntzaren beharra nabaritu dute. Baina nola bideratu prestakuntza hori?
Modu ezberdinak daude.
Alde batetik, Irakasle Eskoletako ikasleak presta daitezke. Correak dioenez gai hori
lantzen da unibertsitatean, nahiz eta gehiegi ez izan. "Gutxienez hasierako
prestakuntzan horrelako gaiak irakastea lortu dugu. Besteak beste, zera lantzen da:
komunikabideen irakaskuntza nola bideratu, oinarrizko teknologiaren kontzeptuak,
lehenengo pausoak nola eman...
Bestetik, PATeko jendearekin ere harremanetan jarri dira. Prestakuntza prozesua aurrera
eramateko mintegiak eta jardunaldiak antolatzea interesgarritzat jotzen dute. "Dena
dela, orain arte ez dugu gauza handirik lortu. Eskaerarik ez dagoela esaten digute, baina
noski, eskaintzarik ez badago eskaera hori ez da sortuko" dio Sarasak. "Inor ez dela
etorriko pentsatzen dute, eta ez dituzte antolatzen. Baina mintegiak antolatu arte ezin da
jakin jendeak parte hartuko duen ala ez".
Prestakuntzarako beste bide bat lan kooperatiboa izan liteke. "Gure esperientziari
buruzko hausnarketak eginez, materiala sortuz eta martxan jarriz prozesu bat martxan
jarri genuen. Eta bestetik, aldi berean, egindako lan horri forma eman eta idatzi egin
dugu ikerkuntza proiektu baten barruan" dio Correak. Modu horretara egindako lana
zabaldu egiten da eta gainontzeko irakasleen esku jarri.
Bukatzeko baina... hasteko
Beraz, proiektuz beteriko talde baten aurrean aurkitzen gara. Hiru urte hauetako lanak
eman dituen fruituen berri eman digute bertako kideek, baina oraindik hasi besterik ez
dira egin. Proiektu anitz dituzte esku artean, ideia ugari eta gogo izugarria. Baina horiek
denak aurrera ateratzeko laguntza ere behar dute. Horregatik, interesa duen orori
urtarrilaren 25ean egingo duten bilerarako deia luzatzen diote. Aukera ezin hobea
informazio hartu eta emateko. |
